Na boku wielu zegarków nurkowych, zwykle w okolicy godziny 9 lub 10, widać niewielki dodatkowy element przypominający drugą koronkę. To zawór helowy – rozwiązanie, które dla większości właścicieli pozostaje ciekawostką, a dla zawodowych nurków bywa niezbędne. Wyjaśniamy, do czego służy zawór helowy w zegarku, skąd się wziął, czym różni się wersja automatyczna od ręcznej i czy warto zwracać na niego uwagę przy wyborze zegarka.
Skąd w zegarku hel
Zawór helowy jest potrzebny w tzw. nurkowaniu saturowanym. Zawodowi nurkowie pracujący na dużych głębokościach – np. przy platformach wiertniczych – spędzają wiele dni w komorze hiperbarycznej, oddychając mieszanką gazów z dużą zawartością helu. Organizm „nasyca się” gazem, co pozwala wielokrotnie schodzić pod wodę bez długiej dekompresji po każdym zejściu.
Atomy helu są bardzo małe i w ciągu kilku dni przenikają przez uszczelki do wnętrza zegarka. Problem pojawia się podczas dekompresji: ciśnienie w komorze spada szybciej, niż hel zdąży wydostać się z koperty. Różnica ciśnień potrafiła wypchnąć szkło zegarka. Zawór helowy działa jak jednokierunkowy wentyl – wypuszcza gaz z koperty, ale nie wpuszcza do niej wody.
Historia zaworu helowego
Rozwiązanie powstało pod koniec lat 60. XX wieku we współpracy producentów zegarków z francuską firmą nurkowania przemysłowego i zostało opatentowane przez jednego z producentów szwajcarskich. Pierwsze zegarki z zaworem trafiły do nurków zawodowych na przełomie lat 60. i 70. Od tego czasu zawór stał się częstym elementem zegarków o dużej wodoszczelności – także takich, które nigdy nie trafią do komory dekompresyjnej.

Zawór automatyczny i ręczny
Zawór automatyczny
Otwiera się samoczynnie, gdy ciśnienie wewnątrz koperty przekroczy ciśnienie zewnętrzne o określoną wartość. Użytkownik nie musi nic robić, a zawór nie ma wystającej części do obsługi lub ma ją bardzo płaską.
Zawór ręczny
Ma zakręcaną główkę, podobną do koronki. Przed dekompresją nurek odkręca zawór, a po wyjściu z komory zakręca go ponownie. Pod wodą zawór musi być zakręcony – inaczej zegarek nie jest szczelny.
Czy zawór helowy jest potrzebny zwykłemu użytkownikowi
W nurkowaniu rekreacyjnym, nawet z mieszankami gazów takimi jak nitroks czy trimiks, zawór helowy nie jest potrzebny – nurek nie przebywa w atmosferze helu wystarczająco długo, żeby gaz przeniknął do zegarka. Dla większości właścicieli to dodatek świadczący o „profesjonalnym” rodowodzie konstrukcji.
Ma to jednak swoje konsekwencje praktyczne:
- zawór to dodatkowe miejsce, w którym może pojawić się nieszczelność, więc wymaga kontroli przy serwisie,
- wersji ręcznej nie wolno odkręcać pod wodą,
- zegarki z zaworem są zwykle grubsze i cięższe, bo mają dużą wodoszczelność.
Jeśli wybierasz zegarek do pływania i rekreacyjnego nurkowania, ważniejsze od zaworu będą czytelność, bezel i dobrze dobrany pasek. Wszystko to omawiamy w poradniku Jak wybrać zegarek nurkowy.
Jak rozpoznać zawór helowy
Zawór helowy łatwo pomylić z koronką lub przyciskiem chronografu. Wskazówki:
- zwykle znajduje się po lewej stronie koperty (godzina 9–10), czasem po prawej na godzinie 10 lub w dekielku,
- bywa oznaczony literami „He” albo słowem „Helium”,
- w wersji automatycznej jest płaski i nieruchomy, w ręcznej – ma główkę z nacięciami, którą można odkręcić,
- w specyfikacji zegarka występuje jako HEV, HRV lub „helium escape valve”.
Jeśli nie masz pewności, czym jest element na kopercie, sprawdź instrukcję. Odkręcenie zaworu w przekonaniu, że to koronka, i wejście z nim do wody to prosta droga do zalania mechanizmu.
Jak dbać o zegarek z zaworem helowym
- Sprawdzaj, czy główka zaworu ręcznego jest zakręcona do końca – tak samo jak koronka.
- Po kąpieli w morzu przepłucz okolice zaworu słodką wodą, żeby nie osadzała się w nim sól.
- Przy każdym teście szczelności poproś zegarmistrza o sprawdzenie także zaworu.
- Uszczelki zaworu wymieniaj razem z uszczelkami koperty, zwykle przy przeglądzie mechanizmu.
Więcej o regularnym serwisie zegarków przeczytasz w dziale Serwis i pielęgnacja.
Zawór helowy w praktyce – przykłady
Zawór helowy znajdziesz w wielu zegarkach o wodoszczelności 300 m i więcej – zarówno u szwajcarskich manufaktur, jak i u niezależnych marek, takich jak Deep Blue, której flagowy model Master 1000 ma zawór w standardzie. W opisach zegarków bywa oznaczany skrótem HEV (helium escape valve) lub HRV (helium release valve).
Przeczytaj też: Bransoleta Jubilee, Oyster czy mesh oraz Czas atomowy – jak działa.
Zasadę działania i historię rozwiązania opisuje hasło Helium release valve w Wikipedii.
Najczęstsze pytania o zawór helowy
Do czego służy zawór helowy w zegarku?
Wypuszcza hel, który podczas nurkowania saturowanego przenika do koperty. Bez zaworu nadciśnienie gazu w czasie dekompresji mogłoby wypchnąć szkło zegarka.
Czy można odkręcić zawór helowy pod wodą?
Nie. Ręczny zawór helowy musi być zakręcony podczas pływania i nurkowania – inaczej woda może dostać się do wnętrza zegarka.
Czy zawór helowy obniża wodoszczelność?
Sprawny i zakręcony zawór nie obniża deklarowanej wodoszczelności. Jest jednak dodatkowym elementem, którego uszczelki trzeba kontrolować przy serwisie.
Jak oceniasz ten poradnik? (1 – słabo, 5 – bardzo przydatny)
Nikt jeszcze nie ocenił tego tekstu.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).


