Zawór helowy w zegarku – do czego służy i czy go potrzebujesz

4 min czytania
Zawór helowy w zegarku – do czego służy i czy go potrzebujesz

Na boku wielu zegarków nurkowych, zwykle w okolicy godziny 9 lub 10, widać niewielki dodatkowy element przypominający drugą koronkę. To zawór helowy – rozwiązanie, które dla większości właścicieli pozostaje ciekawostką, a dla zawodowych nurków bywa niezbędne. Wyjaśniamy, do czego służy zawór helowy w zegarku, skąd się wziął, czym różni się wersja automatyczna od ręcznej i czy warto zwracać na niego uwagę przy wyborze zegarka.

Skąd w zegarku hel

Zawór helowy jest potrzebny w tzw. nurkowaniu saturowanym. Zawodowi nurkowie pracujący na dużych głębokościach – np. przy platformach wiertniczych – spędzają wiele dni w komorze hiperbarycznej, oddychając mieszanką gazów z dużą zawartością helu. Organizm „nasyca się” gazem, co pozwala wielokrotnie schodzić pod wodę bez długiej dekompresji po każdym zejściu.

Atomy helu są bardzo małe i w ciągu kilku dni przenikają przez uszczelki do wnętrza zegarka. Problem pojawia się podczas dekompresji: ciśnienie w komorze spada szybciej, niż hel zdąży wydostać się z koperty. Różnica ciśnień potrafiła wypchnąć szkło zegarka. Zawór helowy działa jak jednokierunkowy wentyl – wypuszcza gaz z koperty, ale nie wpuszcza do niej wody.

Historia zaworu helowego

Rozwiązanie powstało pod koniec lat 60. XX wieku we współpracy producentów zegarków z francuską firmą nurkowania przemysłowego i zostało opatentowane przez jednego z producentów szwajcarskich. Pierwsze zegarki z zaworem trafiły do nurków zawodowych na przełomie lat 60. i 70. Od tego czasu zawór stał się częstym elementem zegarków o dużej wodoszczelności – także takich, które nigdy nie trafią do komory dekompresyjnej.

Zawór helowy na boku koperty zegarka nurkowego
Zawór helowy na boku koperty zegarka nurkowego. Fot. Thomas Quine, Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Zawór automatyczny i ręczny

Zawór automatyczny

Otwiera się samoczynnie, gdy ciśnienie wewnątrz koperty przekroczy ciśnienie zewnętrzne o określoną wartość. Użytkownik nie musi nic robić, a zawór nie ma wystającej części do obsługi lub ma ją bardzo płaską.

Zawór ręczny

Ma zakręcaną główkę, podobną do koronki. Przed dekompresją nurek odkręca zawór, a po wyjściu z komory zakręca go ponownie. Pod wodą zawór musi być zakręcony – inaczej zegarek nie jest szczelny.

Czy zawór helowy jest potrzebny zwykłemu użytkownikowi

W nurkowaniu rekreacyjnym, nawet z mieszankami gazów takimi jak nitroks czy trimiks, zawór helowy nie jest potrzebny – nurek nie przebywa w atmosferze helu wystarczająco długo, żeby gaz przeniknął do zegarka. Dla większości właścicieli to dodatek świadczący o „profesjonalnym” rodowodzie konstrukcji.

Ma to jednak swoje konsekwencje praktyczne:

  • zawór to dodatkowe miejsce, w którym może pojawić się nieszczelność, więc wymaga kontroli przy serwisie,
  • wersji ręcznej nie wolno odkręcać pod wodą,
  • zegarki z zaworem są zwykle grubsze i cięższe, bo mają dużą wodoszczelność.

Jeśli wybierasz zegarek do pływania i rekreacyjnego nurkowania, ważniejsze od zaworu będą czytelność, bezel i dobrze dobrany pasek. Wszystko to omawiamy w poradniku Jak wybrać zegarek nurkowy.

Jak rozpoznać zawór helowy

Zawór helowy łatwo pomylić z koronką lub przyciskiem chronografu. Wskazówki:

  • zwykle znajduje się po lewej stronie koperty (godzina 9–10), czasem po prawej na godzinie 10 lub w dekielku,
  • bywa oznaczony literami „He” albo słowem „Helium”,
  • w wersji automatycznej jest płaski i nieruchomy, w ręcznej – ma główkę z nacięciami, którą można odkręcić,
  • w specyfikacji zegarka występuje jako HEV, HRV lub „helium escape valve”.

Jeśli nie masz pewności, czym jest element na kopercie, sprawdź instrukcję. Odkręcenie zaworu w przekonaniu, że to koronka, i wejście z nim do wody to prosta droga do zalania mechanizmu.

Jak dbać o zegarek z zaworem helowym

  1. Sprawdzaj, czy główka zaworu ręcznego jest zakręcona do końca – tak samo jak koronka.
  2. Po kąpieli w morzu przepłucz okolice zaworu słodką wodą, żeby nie osadzała się w nim sól.
  3. Przy każdym teście szczelności poproś zegarmistrza o sprawdzenie także zaworu.
  4. Uszczelki zaworu wymieniaj razem z uszczelkami koperty, zwykle przy przeglądzie mechanizmu.

Więcej o regularnym serwisie zegarków przeczytasz w dziale Serwis i pielęgnacja.

Zawór helowy w praktyce – przykłady

Zawór helowy znajdziesz w wielu zegarkach o wodoszczelności 300 m i więcej – zarówno u szwajcarskich manufaktur, jak i u niezależnych marek, takich jak Deep Blue, której flagowy model Master 1000 ma zawór w standardzie. W opisach zegarków bywa oznaczany skrótem HEV (helium escape valve) lub HRV (helium release valve).

Przeczytaj też: Bransoleta Jubilee, Oyster czy mesh oraz Czas atomowy – jak działa.

Zasadę działania i historię rozwiązania opisuje hasło Helium release valve w Wikipedii.

Najczęstsze pytania o zawór helowy

Do czego służy zawór helowy w zegarku?

Wypuszcza hel, który podczas nurkowania saturowanego przenika do koperty. Bez zaworu nadciśnienie gazu w czasie dekompresji mogłoby wypchnąć szkło zegarka.

Czy można odkręcić zawór helowy pod wodą?

Nie. Ręczny zawór helowy musi być zakręcony podczas pływania i nurkowania – inaczej woda może dostać się do wnętrza zegarka.

Czy zawór helowy obniża wodoszczelność?

Sprawny i zakręcony zawór nie obniża deklarowanej wodoszczelności. Jest jednak dodatkowym elementem, którego uszczelki trzeba kontrolować przy serwisie.

Jak oceniasz ten poradnik? (1 – słabo, 5 – bardzo przydatny)

Nikt jeszcze nie ocenił tego tekstu.

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Redakcja Atomic Time