Zegarki lotnicze – historia, rodzaje i jak wybrać pilot watch

5 min czytania
Zegarki lotnicze – historia, rodzaje i jak wybrać pilot watch

Zegarek lotniczy, nazywany też pilot watch lub z niemiecka Fliegeruhr, to typ zegarka, który narodził się z potrzeb nawigacji powietrznej. Duża, kontrastowa tarcza, wyraźne cyfry, gruba koronka obsługiwana w rękawicach i często chronograf lub druga strefa czasowa – to cechy, które sprawiły, że takie zegarki noszą dziś nie tylko piloci. Wyjaśniamy, skąd wziął się ten styl, jakie są rodzaje zegarków lotniczych i jak wybrać model dla siebie.

Krótka historia zegarków lotniczych

Na początku XX wieku piloci potrzebowali precyzyjnego czasu do nawigacji zliczeniowej: znając prędkość, kurs i czas lotu, można było wyliczyć pozycję samolotu. Kieszonkowy zegarek był w kokpicie niewygodny, dlatego pojawiły się zegarki naręczne – jeden z pierwszych powstał z myślą o brazylijskim lotniku Albercie Santos-Dumoncie.

W latach 30. i 40. powstały zegarki obserwacyjne (niem. Beobachtungsuhr, w skrócie B-Uhr) dla nawigatorów Luftwaffe. Miały koperty o średnicy około 55 mm, duże koronki, sekundnik zatrzymywany do synchronizacji i długie paski zakładane na kombinezon. Ich wygląd – czarna tarcza, białe cyfry i trójkąt na godzinie 12 – stał się wzorem dla współczesnych zegarków lotniczych, choć dziś projektuje się je w rozsądnych rozmiarach.

Rodzaje zegarków lotniczych

Flieger z tarczą typu A i typu B

Tarcza typu A ma duże cyfry godzinowe 1–12 i trójkąt na godzinie 12. Tarcza typu B wyróżnia się dużymi cyframi minut na zewnętrznym okręgu i mniejszym, wewnętrznym kręgiem godzin – ułatwiała odczyt minut przy nawigacji.

Chronograf lotniczy

Stoper pozwala mierzyć czas poszczególnych etapów lotu. Niektóre modele mają suwak logarytmiczny na pierścieniu, który działa jak prosty kalkulator do przeliczania prędkości, zużycia paliwa czy jednostek.

Zegarek GMT

Dodatkowa wskazówka obiegająca tarczę raz na 24 godziny pokazuje drugą strefę czasową, najczęściej UTC. To przydatne w lotnictwie, gdzie plany lotów i komunikaty podaje się w czasie uniwersalnym. Więcej o UTC piszemy w artykule Czas atomowy – jak działa i do czego służy.

Zegarki z instrumentów pokładowych

Część marek nawiązuje do zegarów montowanych w kokpicie – kwadratowe koperty z „śrubkami” w narożnikach to bezpośrednie odwołanie do przyrządów pokładowych.

Zegarek lotniczy z tarczą typu B wzorowaną na niemieckich zegarkach obserwacyjnych
Zegarek lotniczy z tarczą typu B wzorowaną na niemieckich zegarkach obserwacyjnych. Fot. Chrononautix, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Cechy dobrego zegarka lotniczego

  • Czytelność – matowa, ciemna tarcza, białe cyfry, mocne podświetlenie i szkło z powłoką antyrefleksyjną.
  • Duża koronka – wygodna w obsłudze, także w rękawiczkach.
  • Odporność na pole magnetyczne – w kokpicie i przy elektronice zegarek mechaniczny może się namagnesować; niektóre modele mają klatkę z miękkiego żelaza.
  • Zatrzymywany sekundnik (hacking) – pozwala ustawić zegarek co do sekundy.
  • Pasek skórzany lub parciany – klasyczne zegarki lotnicze noszono na skórzanych paskach z nitami; dziś równie popularny jest pasek NATO.

Zegarek lotniczy na co dzień – jak wybrać

  1. Rozmiar – zegarki lotnicze wyglądają dobrze w większych kopertach, ale 39–42 mm to rozsądny wybór dla większości nadgarstków. Modele 44–47 mm wymagają szerokiej ręki.
  2. Typ tarczy – typ A jest uniwersalny i łatwy w odczycie, typ B ma bardziej „techniczny” charakter.
  3. Mechanizm – automat to klasyka gatunku, kwarc to dokładność i niska cena, a zegarek sterowany radiowo sam przestawi się na czas letni i zimowy.
  4. Dodatkowe funkcje – chronograf jest efektowny, ale grubszy; GMT przyda się osobom często podróżującym.
  5. Wodoszczelność – zegarki lotnicze nie są diverami; 50–100 m wystarczy do codziennego użytku i okazjonalnego pływania.

Jeśli zależy Ci na zegarku w stylu militarnym z mocną lumą, zobacz też artykuł o markach Lum-Tec, której seria Combat nawiązuje do lotnictwa.

Jak korzystać z funkcji GMT w podróży

Zegarek z funkcją GMT ma zwykle niezależnie ustawianą wskazówkę godzinową albo dodatkową, 24-godzinną wskazówkę. Przed wylotem ustaw wskazówkę 24-godzinną na czas domowy lub na UTC, a po przylocie przestaw tylko główną wskazówkę godzinową na czas lokalny – minuty i sekundy pozostają bez zmian. Dzięki temu jednym spojrzeniem sprawdzisz, która godzina jest w domu, i nie zadzwonisz do bliskich w środku nocy. Jeśli zegarek ma obrotowy bezel z podziałką 24-godzinną, możesz w ten sam sposób śledzić nawet trzecią strefę czasową.

Zegarek lotniczy a zegarek polowy

Zegarki polowe (field watch) wywodzą się z wojsk lądowych. Są mniejsze, prostsze i często mają dodatkowy krąg 13–24 godzin. Zegarki lotnicze są zazwyczaj większe i mają bardziej charakterystyczną tarczę. Oba typy dobrze pasują do stroju casual – porady dotyczące dobierania zegarka do stylu znajdziesz w dziale Styl i wybór.

Przeczytaj też: Pasek NATO i pasek gumowy – który wybrać oraz Jak wybrać zegarek nurkowy.

Więcej o historii zegarków obserwacyjnych B-Uhr przeczytasz w haśle Flieger w Wikipedii.

Najczęstsze pytania o zegarki lotnicze

Co oznacza trójkąt na godzinie 12 w zegarku lotniczym?

To znacznik orientacyjny, który pozwala błyskawicznie ustalić położenie tarczy, nawet gdy zegarek jest odwrócony albo widziany pod kątem w ciemnym kokpicie.

Czym różni się tarcza typu A od typu B?

Typ A ma duże cyfry godzin, a typ B duże cyfry minut na zewnątrz i mały krąg godzin wewnątrz. Typ B ułatwiał nawigatorom odczyt minut.

Czy zegarek lotniczy nadaje się do garnituru?

Raczej nie – ma sportowy, techniczny charakter. Do garnituru lepiej pasuje smukły zegarek na skórzanym pasku, choć mniejsze modele lotnicze na ciemnym pasku sprawdzą się w stroju smart casual.

Jak oceniasz ten poradnik? (1 – słabo, 5 – bardzo przydatny)

Nikt jeszcze nie ocenił tego tekstu.

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Redakcja Atomic Time